Czeski lot kosmiczny
Vladimír Remek – Pierwszy czeski astronauta
W 1978 roku, w czasie gdy Republika Czeska i Słowacja tworzyły jeden kraj – Czechosłowację udało się osiągnąć ważny kamień milowy w dyskusji o rozwoju technologii kosmicznych. Vladimír Remek, pilot myśliwca, został pierwszym astronautą spoza ZSRR i USA, który poleciał w kosmos na pokładzie statku Soyuz 28. Misja ta była ważna nie tylko ze względu na osiągnięcia naukowe, ale także miała symboliczne znaczenie w czasie zimnej wojny, pokazując możliwości i ducha współpracy bloku socjalistycznego.
Misja obejmowała kilka pionierskich celów naukowych, z których większość została opracowana przez czechosłowackich naukowców we współpracy z ich radzieckimi i polskimi kolegami. Te eksperymenty skupiały się na:
- Badaniu rozmnażania alg chlorella w mikrograwitacji i ich potencjalnym wykorzystaniu w systemach recyklingu powietrza i wody.
- Przeprowadzaniu eksperymentów wzrostu kryształów, aby wytworzyć unikalne materiały.
- Badaniu zmian w dostarczaniu tlenu do organizmu w mikrograwitacji za pomocą czechosłowackiego oksymetru.
- Ocena warunków psychologicznych i medycznych, aby zrozumieć skutki życia i pracy w zamkniętych przestrzeniach.
- Analizowanie zmian ciepła wewnątrz stacji, aby zrozumieć różnice w emisji ciepła w mikrograwitacji.
- Obserwowanie zmian jasności i koloru gwiazd blisko horyzontu za pomocą czechosłowackiego fotometru.
Dołączenie do Europejskiej Agencji Kosmicznej
Republika Czeska dołączyła do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) w 2008 roku, podczas trzeciego okresu selekcji astronautów ESA. Czternaście lat później, jesienią 2022 roku, ESA wybrała swoją najnowszą, czwartą klasę astronautów. Spośród 22 500 kandydatów wybrano 17 osób. Pięć z nich zostało kandydatami na astronautów bezpośrednio zatrudnionymi przez ESA i rozpoczęło szkolenie. Pozostałych 12 trafiło do głównej grupy rezerwowych astronautów. Chociaż rezerwiści nie są zatrudnieni jako stały personel ESA, mają szansę zostać wybrani do konkretnych projektów jako astronauci projektowi. A to daje im możliwość zostania pełnoprawnymi astronautami w przyszłości. Wśród wybranych rezerwowych astronautów znalazł się Aleš Svoboda z Czech.
Jesień 2022
ESA wybrała 17 osób spośród 22 500 kandydatów do swojej czwartej klasy astronautów. Pięcioro z nich zostało kandydatami na astronautów, a 12 trafiło do rezerwy — w tym Aleš Svoboda z Czech. Osoby z rezerwy mogą zostać wybrane do konkretnych projektów, które potencjalnie umożliwią im pełnoprawny udział w misjach kosmicznych.
Grudzień 2023
Po dokładnej analizie rząd Czech zdecydował się odrzucić ofertę prywatnej firmy Axiom Space, która proponowała wysłanie wybranych astronautów rezerwowych, w tym reprezentantów Czech, na orbitę.
Czerwiec 2024
Rząd Czech oficjalnie ogłosił swoje poparcie dla narodowej inicjatywy lotów kosmicznych, gwarantując wysłanie czeskiego astronauty na orbitę w ciągu pięciu lat, przed rokiem 2029.
Lipiec 2024
Rozpoczną się negocjacje w sprawie potencjalnego szkolenia astronautów w ramach Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA).
Październik 2024
Część członków rezerwowego zespołu astronautów ESA, w tym Czech Aleš Svoboda, rozpoczęła pierwszy z trzech dwumiesięcznych programów szkoleniowych w Europejskim Centrum Astronautów (EAC) w Kolonii, Niemcy. Szkolenie obejmuje kluczowe umiejętności techniczne i operacyjne, systemy statków kosmicznych oraz przygotowanie do sytuacji awaryjnych, w tym ćwiczenia przetrwania w wodzie i warunkach zimowych. Uczestnicy zapoznają się także z aktywnością poza statkiem (EVA) poprzez treningi podwodne w specjalnym basenie ESA, który symuluje spacery kosmiczne — umożliwiając ćwiczenie kluczowych zadań, takich jak naprawy i instalacja sprzętu na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Aleš Svoboda podzielił się swoimi doświadczeniami w serii Dziennik Astronauty, opublikowanej na popularnym czeskim portalu eksploracji kosmosu Kosmonautix.cz.
Grudzień 2024
Aleš Svoboda pomyślnie ukończył pierwszy etap szkolenia w Europejskim Centrum Astronautycznym (EAC) w Kolonii. To ważny krok na drodze do realizacji czeskiej misji załogowej w przestrzeni kosmicznej.
Marzec 2025
Zakończenie Misji Zero-G! W finale wieloetapowego konkursu, czyli locie Zero G, znalazło się 26 studentów oraz zaproszeni goście. Wśród uczestników znalazł się również Yemi AD, artysta wybrany do prywatnej misji #dearmoon, której celem miało być okrążenie Księżyca i jego artystyczna dokumentacja. Niestety, misja została odwołana. W locie Zero-G nie mogło zabraknąć również Aleša Svobody. Wydarzenie to stanowi istotny element popularyzacji czeskiego programu kosmicznego oraz inicjatywy „Czeska Droga w Kosmos“, której głównym celem jest wysłanie kolejnego Czecha w przestrzeń kosmiczną. Podobne inicjatywy odbywają się w Luksemburgu oraz Portugalii – Become an astronaut for one day to ich motyw przewodni.
Kwiecień 2025
Ministerstwo Transportu Republiki Czeskiej wybrało 14 eksperymentów badawczych do realizacji w ramach narodowej misji na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Spośród 70 zgłoszeń (więcej niż w Polsce, mimo trzykrotnie mniejszej populacji) do finałowej selekcji trafiło 25 projektów, z których 14 zostało przekazanych do dalszego opracowania przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA). Eksperymenty muszą zostać dostosowane do rygorystycznych wymogów ISS – m.in. ograniczeń dotyczących objętości (do 50 litrów) i masy (do 15 kg), a także norm bezpieczeństwa.
Wybrane eksperymenty podzielono na cztery obszary tematyczne: Bioregeneracja, Zdrowie Człowieka, Technologie Przyszłości oraz Wsparcie STEM. Za ich realizację odpowiadają czeskie uczelnie i instytuty badawcze.
Lista eksperymentów:
- AstroDesmus – badanie odporności ekstremofilnych mikroalg na nadchlorany i ich zdolności do akumulacji metali ciężkich
- AstroMoWe – monitorowanie ruchu astronauty i aktywności mięśniowej
- CANCER – analiza zachowania układu odpornościowego i reaktywacji wirusów
- CARE – wpływ mikrograwitacji na wzrost, produkcję metabolitów i ekspresję genów mikroalg
- CONREX – testowanie magnetycznych nano- i mikrorobotów na ISS
- CryoAlgae – wpływ warunków kosmicznych na produkcję tlenu, wzrost i profil metabolomiczny mikroalg z obszarów polarnych
- CZPAD – pomiar dawek promieniowania neutronowego wewnątrz ciała astronauty za pomocą specjalnego dozymetru
- EDOUTA – działania edukacyjne dla uczniów, nauczycieli i społeczeństwa, w tym materiały dydaktyczne, interakcje na żywo z astronautą i projekty kreatywne
- ICARUS ARMOR Next Gen – cyfrowy bliźniak astronauty do prognozowania wydolności poznawczej pod wpływem stresu
- ISS T-shirt – monitorowanie poziomu stresu za pomocą nowej metryki termodynamicznej
- METRO – zarządzanie transferem gazów w mikrograwitacji dla efektywnego działania fotobioreaktorów kosmicznych
- PROTOCELL – testowanie zdolności tworzenia i funkcjonowania protokomórek z kropli cieczy
- PUMR-B – wpływ mikrograwitacji na rozwój jęczmienia jarego i jego adaptację do warunków suszy i wysokiej temperatury
ZOE – badanie możliwości rozwoju płodnego organizmu w warunkach mikrograwitacji i promieniowania kosmicznego
Maj 2025
Rząd Republiki Czeskiej oficjalnie zatwierdził misję Aleša Svobody. W budżecie na rok 2025 przewidziano dotację w wysokości 400 milionów CZK (prawe 16,5 mln €), z dodatkowymi środkami w kolejnych latach. Jeśli wszystko przebiegnie zgodnie z planem, Aleš Svoboda poleci na Międzynarodową Stację Kosmiczną w drugiej połowie 2027 roku. Najbardziej prawdopodobnym operatorem misji jest firma Axiom Space, która wykorzystuje statek Crew Dragon i rakietę Falcon 9 od SpaceX. Axiom Space ma już na koncie cztery podobne misje – Marcus Wandt uczestniczył w Axiom-3, a w Axiom-4 w 2025 roku polecieli Tibor Kapu i Sławosz Uznański-Wiśniewski – obaj z krajów Grupy Wyszehradzkiej. Więcej informacji o nich znajduje się na naszej stronie.
Czerwiec 2025
Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła nabór wniosków do programu Voyage 2050, dotyczącego misji naukowych. Czechy odpowiedziały z sukcesem, zgłaszając 13 propozycji misji średnich, szybkich i małych.
Tematyka zgłoszeń obejmuje m.in.:
- Słońce i wiatr słoneczny (projekty Inanna, DarkSun, SPARK)
- Badania metalicznych asteroid (Heavy Metal)
- Poszukiwanie życia w kosmosie (URIEL)
Projekty pochodzą z różnych instytucji naukowych – w tym z instytutów Czeskiej Akademii Nauk oraz uczelni takich jak Politechnika Czeska (CTU) czy Uniwersytet Masaryka (MUNI). To kolejny dowód na to, że czeska nauka i przemysł mają wiele do zaoferowania w dziedzinie kosmosu i astronautyki.
Trwają również przygotowania do wcześniej zatwierdzonych misji ESA z czeskim udziałem – teleskop PLATO do wykrywania egzoplanet (start planowany na grudzień 2026), misja ARIEL do badania atmosfer egzoplanet (start w 2029 roku) i inne.
Maj 2025
Rząd Republiki Czeskiej oficjalnie zatwierdził misję Aleša Svobody. W budżecie na rok 2025 przewidziano dotację w wysokości 400 milionów CZK (prawe 16,5 mln €), z dodatkowymi środkami w kolejnych latach. Jeśli wszystko przebiegnie zgodnie z planem, Aleš Svoboda poleci na Międzynarodową Stację Kosmiczną w drugiej połowie 2027 roku. Najbardziej prawdopodobnym operatorem misji jest firma Axiom Space, która wykorzystuje statek Crew Dragon i rakietę Falcon 9 od SpaceX. Axiom Space ma już na koncie cztery podobne misje – Marcus Wandt uczestniczył w Axiom-3, a w Axiom-4 w 2025 roku polecieli Tibor Kapu i Sławosz Uznański-Wiśniewski – obaj z krajów Grupy Wyszehradzkiej. Więcej informacji o nich znajduje się na naszej stronie.